3 Warszawska Brygada Rakietowa Obrony Powietrznej
S–200

Przeciwlotniczy zestwa Rakietowy S-200 WE "WEGA"

 

 

1. Narodziny przeciwlotniczego zestawu rakietowego dalekiego zasięgu S–200.

Historia przeciwlotniczego zestawu rakietowego (PZR) dalekiego zasięgu rozpoczyna się 19 marca 1956 roku. To wtedy, pod kierownictwem KB–1, rozpoczęto prace nad założeniami nowego PZR S–175.

Postanowieniem z 8 marca 1957 roku określono podstawowe wymagania dla PZR S–175. Dalsza strefa ognia 60 km (dwa razy większa od strefy ognia pierwszego wariantu PZR S–75). Górna i dolna granica strefy ognia miała wynosić odpowiednio 20 km i 3 km dla celów lecących z prędkością 1500 km/h. Dla celów lecących z prędkością 3000 km/h odpowiednio 30 km i 15 km.

Rozważano zastosowanie w PZR S–175 rakiety S. Ławoczkina “255”, wcześniej projektowanej dla PZR S–50 przeznaczonego do obrony Leningradu (Sankt Petersburg) i projektowanej przez P. D. Gruszyna rakiety W-850.

Prace nad PZR S–175 zostały jednak przerwane. Równolegle trwały pracę nad modernizacją PZR S–75. W 1961 roku przyjęto na uzbrojenie PZR S–75M z rakietą W–755. PZR S–75M był w stanie niszczyć cele na odległości do 43 km (do 56 km na pasywnym odcinku lotu rakiety). Parametry zmodernizowanego PZR S–75M były więc zbliżone do założeń postawionych dla S–175. Dalsze prace nad S–175 stały się nie zasadne.

Postanowieniem KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR nr 608–293 z dnia 4 czerwca 1958 roku, zdecydowano o rozpoczęciu prac nad mobilnym (w odróżnieniu od stacjonarnych PZR S–25 i S–50) PZR S–200. Wstępne efekty prac miano przedstawić w trzecim kwartale 1961 roku. Nowy PZR miał zapewnić przechwyt celów lecących z prędkością 3500 km/h na wysokościach od 5 do 35 km w odległości do 150 km. Cele lecące z prędkością do 2000 km/h w odległości do 180–200 km. Rakiety skrzydlate w odległości 80–100 km. Prawdopodobieństwo zniszczenia celów, na wszystkich rubieżach, miało wynosić 0.7–0.8.

Pierwszy doświadczalny start rakiety odbył się 27 lipca 1960 roku. Produkcję zestawu podjęły zakłady produkcyjnych ZSRR CzKW „Ałmaz” i MKW „Faken”. Głównym konstruktorem rakiety był P. Gruszin. W 1965 roku, zakłady produkcyjne w Leningradzie rozpoczęły seryjną produkcję rakiet. Zestaw 22 lutego 1967 roku został wprowadzony na uzbrojenie wojsk obrony powietrznej ZSRR pod nazwą S-200A kryptonim „Angara”.

Jeden z pierwszych, PZR S–200 “Angara”, otrzymała 79. Brygada Przeciwlotnicza Jarosławskiego Okręgu PWO, w 1966 r. przeformowana z 240. Gwardyjskiego Pułku Przeciwlotniczego i w sierpniu 1967 r. przystąpiła do dyżuru bojowego. W skład 79. Brygady wchodziły trzy dywizjony PZR S–75 i stanowisko dowodzenia z pięcioma dywizjonami S–200. Plan rozmieszczania nowego PZR S–200 zakończono w latach 1973–1974 po rozwinięciu zestawów rakietowych pod Woroneżem i Rjazaniem.

Do końca lat siedemdziesiątych wprowadzono na uzbrojenie wojsk obrony powietrznej ZSRR blisko 2000 wyrzutni PZR S–200.

W wyniku modernizacji zestawu, 8 września 1969 roku wojska obrony powietrznej ZSRR przyjęły na uzbrojenie S–200W kryptonim “Wega” z rakietą 5W21W. Zasadnicza zmiana w rakiecie to nowa głowica samonaprowadzania (GSN) 5G24 i radiozapalnik 5E50. Tym razem, jest możliwy start rakiety pomimo braku przechwytu celu przez GSN rakiety na wyrzutni. Po starcie rakiety GSN rozpoczyna szukanie celu i po jego wykryciu kontynuuje samonaprowadzanie. Rakieta jest odporna na zakłócenia aktywne. Mało tego, zakłócenia aktywne stawiane przez cel powietrzny stają się źródłem sygnału pozwalającym na samonaprowadzanie się rakiety na cel.

Kolejna modernizacja, powstaje S–200M “Wega–M” z rakietą 5W28. Dalsza strefa ognia do 240 km, po wysokości od 300 m do 40 km. Zestaw mógł niszczyć cele lecące z prędkością do 4300 km/h, natomiast cele dyżurujące na odległości do 255 km. Nowy silnik marszowy rakiety, 5D67, mógł pracować w temperaturach otoczenia ą50°C. Rakieta osiągała prędkość (po zakończeniu pracy silników startowych) 2500 m/s i stopniowo zmniejszała się do 700 m/s na końcowym odcinku lotu rakiety. Nowe pokładowe źródło zasilania 5I47 (od 1973 roku) zapewniało pracę do 295 sekundy lotu rakiety. Dzięki temu, podczas prób poligonowych zarejestrowano lot kierowany rakiety nawet do odległości 350 km. Powstaje także rakieta W–880N z głowicą jądrową.

W 1974 roku rozpoczęto pracę nad zestawem S–200D kryptonim “Dubna”. Zestaw posiada zmodernizowaną stację podświetlania celów i rakietę W–880M. Prace badawcze nad rakietą W–880M zakończono w 1987 roku. Rakieta przechwytywała, przed startem, cele w odległości 300 km od wyrzutni. Była bardziej odporna na zakłócenia radioelektroniczne. PZR S–200D (dalsza granica strefy ognia 300 km) wszedł na uzbrojenie w ograniczonej ilości.

 

2. Udział PZR S–200 w zbrojnych konfliktach lokalnych.

Na początku 1983 roku, po raz pierwszy PZR S–200 opuścił ZSRR. Dwa pułki S–200M i 96 rakiet znalazło się w Syrii. Był to 231 pr OP rozlokowany 40 km od Damaszku i 220 pr OP rozlokowany 5 km od miejscowości Homsa. Legenda głosi, że sowiecka obsługa zestrzeliła samolot rozpoznania radioelektronicznego E–2C w odległości 190 km od stanowisk ogniowych zestawu. Zestrzelenia E–2C nigdy jednak nie potwierdzono. W roku 1984 sprzęt S–200M przejęły syryjskie obsługi.

Świat zainteresował się możliwościami zakupu PZR S–200. Powstała wersja eksportowa zestawu o oznaczeniu S–200WE “Wega” z rakietą 5W28E (W–880E). Polska, Węgry, Czechosłowacja, Bułgaria, NRD, Syria, Liban, Iran i Korea Północna stały się posiadaczem PZR S–200WE “Wega”. Historia wprowadzania na uzbrojenie PZR S–200 w Polsce (78 pr OP w Mrzeżynie), została przedstawiona w artykule “Wspomnienia i refleksje przeciwlotnika” – Cz.IV.

W marcu 1986 roku Libia ostrzelała trzy samoloty (F-14 Tomcat) startujące z amerykańskiego lotniskowca USS “Saratoga”, ogłaszając ich zestrzelenie. Amerykanie nie potwierdzili tego faktu, pomimo zarejestrowanej dynamicznej akcji śmigłowców grup ratunkowych lotniskowca, zaraz po ostrzelaniu samolotów.

Natomiast, nie ma watpliwości co do zestrzelenia, 4 października 2001r., nad Morzem Czarnym (185 km na południowy-zachód od Soczi) rejsowego samolotu Tu-154. Samolot leciał z Tel Awiwu do Nowosybrska i podczas ćwiczeń Obrony Powietrznej Ukrainy, został pomyłkowo zestrzelony rakietą PZR S–200. Zgineło 78 osób.

 

3. Dane taktyczno–techniczne PZR S–200WE.

 

Parametr

Wartość

J.m.

PZR

Minimalna odległość niszczenia celu:
Maksymalna odległość niszczenia celu:

17
255

km
km

Minimalna wysokość niszczenia celu:
Maksymalna wysokość niszczenia celu:

300
35 (40,8)

m
km

Maksymalna prędkość niszczonego celu na kursie spotkaniowym:
Maksymalna prędkość niszczonego celu na kursie oddalającym:

do 1200
do 300

m/s
m/s

Minimalna prędkość radialna celu na kursie spotkaniowym:
Minimalna prędkość radialna celu na kursie oddalającym:

25
- 150

m/s
m/s

Ilość dywizjonów ogniowych:

do 5

szt.

Ilość rakiet w dywizjonie ogniowym:

do 12

szt.

Czas osiągnięcia gotowości do strzelania (gotowość nr 1) ze stanu dyżurowania z agregatów (z sieci przemysłowej):

7 (5)

min.

Rakieta 5W28

Długość rakiety:

10764

mm

Średnica rakiety (drugi stopień):

752

mm

Ciężar pierwszego stopnia rakiety (przyspieszacz):

3100

kG

Ciężar drugiego stopnia rakiety:

3918

kG

Ciężar startowy rakiety:

7018

kG

Ciężar ładunku bojowego:

217

kG

Pojemność zbiornika utleniacza:

1085

l

Pojemność zbiornika paliwa:

720

l

 

 

 alt

 

 

 

 

alt

 

alt

 

 

 

4. Polska modernizacja S–200WE do wersji S–200C.

W latach 1999–2001, w Wojskowych Zakładach Uzbrojenia nr 2 w Grudziądzu, przy udziale naukowców z Wojskowej Akademii Technicznej, przeprowadzono modernizację PZR S–200WE “Wega” do wersji S–200C.

Zasadniczym celem modernizacji było rozdzielenie PZR S–200WE na dwa samodzielne dywizjony ogniowe, zdolne do prowadzenia działań bojowych w odległych od siebie rejonach kraju. Zwiększono efektywności dowodzenia, kierowania ogniem i współdziałania grupy bojowej. Poprawiono charakterystyk bojowe, ekonomiczne i eksploatacyjne.

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych